Pemeliharaan Warisan Tempatan Melalui Replika 3D Printing

Walid Bin Wajdy

16 Jun 2026

Sejarah warisan dan budaya tempatan semakin hilang dek kemajuan zaman digital ini, terutamanya dalam kalangan generasi muda atau Gen Z. Namun bagi Hafiz Khalid yang berusia 26 tahun dan berasal dari Penaga, Pulau Pinang, warisan tempatan mempunyai tempat istimewa dalam hatinya. Bagi beliau, warisan serta budaya kita harus dipelihara dalam zaman moden ini, dan beliau menjadikan aspirasi itu sebagai penggerak semangat dalam menggunakan teknologi cetakan 3D bagi memelihara warisan tempatan melalui pembuatan replika.

Dari Kerja Kilang Ke 3D Printing

Perjalanan Hafiz dalam dunia cetakan 3D bermula ketika beliau bekerja di sebuah kilang pembuatan. Beliau didedahkan kepada proses penghasilan produk secara moulding yang digunakan dalam pengeluaran produk secara besar-besaran. Pada suatu ketika, beliau mula tertanya-tanya bagaimana sesuatu produk itu dihasilkan sebelum mould sebenar dibuat. Rasa ingin tahu itu mendorongnya untuk bertanya kepada seorang jurutera di tempat kerja mengenai proses awal pembangunan sesuatu produk.

Daripada penjelasan jurutera tersebut, beliau mengetahui bahawa kebanyakan sampel dan prototaip produk akan dihasilkan terlebih dahulu menggunakan teknologi 3D printing sebelum melalui proses pembangunan mould untuk pengeluaran berskala besar. Perkara ini membuka perspektif baharu kepada beliau serta memberi kesedaran bahawa hampir setiap produk yang kita gunakan hari ini bermula daripada sebuah idea yang kemudiannya diterjemahkan menjadi prototaip menggunakan teknologi cetakan 3D. Dari situlah beliau mula membuat kajian sendiri tentang teknologi ini, memahami cara ia berfungsi dan meneroka potensinya dalam pembangunan produk.

Semakin banyak beliau belajar, semakin beliau tertarik dengan keupayaan cetakan 3D untuk mengubah idea digital menjadi produk fizikal dalam masa yang singkat. Daripada sekadar rasa ingin tahu, ia akhirnya berkembang menjadi minat yang mendalam dan seterusnya mencetuskan idea untuk membina perniagaan sendiri dalam bidang cetakan 3D.

Seni Masjid Sebagai Inspirasi Menceburi Dunia 3D Printing

Inspirasi terbesar Hafiz untuk menerokai dunia cetakan 3D datang daripada ayahnya sendiri yang terlibat dalam bidang seni dan reka bentuk dalaman masjid. Sejak kecil, beliau sering melihat ayahnya menghasilkan pelbagai elemen hiasan seperti ukiran khat dan corak mozek yang memerlukan ketelitian, kreativiti serta kesabaran yang tinggi. Daripada situ, beliau mula menghargai nilai seni dalam sesuatu hasil kerja dan bagaimana sebuah idea boleh diterjemahkan menjadi sesuatu yang boleh dilihat serta dinikmati oleh orang lain.

Ketika mengenali teknologi 3D printing, beliau melihatnya sebagai satu medium baharu yang menggabungkan seni, reka bentuk dan teknologi dalam satu proses yang sama. Apa yang menarik minatnya ialah kemampuan cetakan 3D untuk menghasilkan sesuatu yang kompleks daripada sekadar idea di dalam komputer. Beliau mula membayangkan bagaimana teknologi ini boleh digunakan untuk menghasilkan replika warisan tempatan seperti Rumah Melayu Tradisional, Ferry Pulau Pinang dan Train Bukit Bendera supaya sejarah dan identiti tempatan dapat dihargai dalam bentuk yang lebih dekat dengan masyarakat. Bagi Hafiz, cetakan 3D bukan sekadar teknologi pembuatan, tetapi satu cara untuk meneruskan semangat kreativiti yang beliau pelajari daripada ayahnya sambil membawa seni dan warisan ke arah yang lebih moden.

3D Printing Dalam Pembangunan Perniagaan Reka Bentuk Produk

Hafiz mengusahakan perniagaan yang fokus pada reka bentuk dan penghasilan produk menggunakan teknologi cetakan 3D. Perniagaan beliau bermula daripada minat mendalam terhadap reka bentuk digital dan keinginan untuk menghasilkan produk yang unik serta mempunyai nilai tersendiri. Pada peringkat awal, beliau banyak memberi tumpuan kepada penghasilan replika bangunan dan warisan tempatan.

Antara projek terawal yang berjaya dihasilkan ialah replika Rumah Tradisional Cik Nin di Kampung Agong, Penaga. Projek ini membuka matanya tentang potensi besar teknologi cetakan 3D dalam menghidupkan semula warisan dan identiti tempatan dalam bentuk yang lebih moden dan mudah dihargai oleh masyarakat.

Selepas itu, beliau mula menghasilkan replika Ferry Pulau Pinang, sebuah ikon yang sangat dekat dengan sejarah dan kehidupan masyarakat Pulau Pinang. Sambutan yang diterima daripada komuniti dan peminat warisan tempatan amat menggalakkan, sekaligus memberi keyakinan kepadanya untuk terus membangunkan produk-produk bertemakan warisan Malaysia.

Usaha tersebut akhirnya mendapat perhatian daripada pihak Penang Ferry Museum, yang kemudiannya membuka peluang kolaborasi untuk menghasilkan merchandise rasmi berkaitan Ferry Pulau Pinang. Melalui kerjasama ini, beliau diberi kepercayaan untuk menghasilkan replika ferry serta pelbagai cenderamata seperti keychain dan fridge magnet yang kini menjadi sebahagian daripada koleksi merchandise yang ditawarkan kepada pengunjung.

Sehingga ke hari ini, beliau terus menghasilkan pelbagai replika dan cenderamata yang diinspirasikan daripada warisan serta ikon Malaysia seperti Rumah Melayu Tradisional, Ferry Pulau Pinang dan Train Bukit Bendera. Selain menjual produk siap, beliau juga menjalankan pembangunan produk khas mengikut keperluan pelanggan, bermula daripada proses idea, reka bentuk sehingga ke produk akhir yang sedia digunakan.

Pada perspektif beliau, setiap produk yang dihasilkan bukan sekadar hasil cetakan 3D, tetapi satu usaha untuk memelihara dan memperkenalkan semula warisan tempatan kepada generasi masa kini melalui gabungan seni, sejarah dan teknologi.

Produk Yang Pernah Dihasilkan Menggunakan Teknologi Cetakan 3D

Replika Rumah Melayu Tradisional
Replika Ferry Pulau Pinang
Replika Train Bukit Bendera (Penang Hill Railway)
Keychain dan cenderamata
Produk khas mengikut permintaan pelanggan

Setiap produk memerlukan proses kajian, reka bentuk, prototaip dan penambahbaikan sebelum dipasarkan.

Proses Teknikal Reka Bentuk Produk Replika Warisan Tradisional

Dalam proses awal, Hafiz menggunakan aplikasi SketchUp untuk melukis dan membentuk setiap produk secara digital. Bagi proses cetakan 3D pula, beliau menggunakan dua mesin pencetak 3D iaitu Bambu Lab A1 dan Elegoo Neptune 4 Max. Beliau biasanya mencetak menggunakan bahan filament PLA dan PETG.

Tempoh pembangunan sesuatu produk bergantung kepada tahap kerumitan reka bentuk produk itu sendiri. Secara purata, proses daripada idea awal sehingga produk bersedia untuk dijual mengambil masa antara 1 minggu hingga 2 bulan. Bagi produk yang melibatkan kajian sejarah dan ketepatan reka bentuk seperti replika warisan, proses tersebut biasanya mengambil masa yang lebih lama kerana memerlukan banyak rujukan dan beberapa siri prototaip.

Cabaran Pembangunan Reka Bentuk Produk Sendiri

Perjalanan membangunkan produk cetakan 3D bukanlah sesuatu yang mudah. Selain memerlukan kreativiti dalam menghasilkan reka bentuk yang menarik, ia juga memerlukan kesabaran yang tinggi kerana setiap produk melalui pelbagai proses ujian sebelum mencapai hasil yang memuaskan.

Antara cabaran utama yang sering Hafiz hadapi ialah dalam proses mereka bentuk model 3D itu sendiri. Walaupun sesuatu model kelihatan sempurna ketika direka menggunakan SketchUp, ada kalanya reka bentuk tersebut tidak diterjemahkan dengan baik apabila dieksport ke perisian slicer. Situasi ini boleh menyebabkan pelbagai ralat seperti mesh tidak sempurna, permukaan bertindih, geometri yang rosak atau amaran yang menyebabkan model tidak dapat dicetak dengan sempurna.

Selain itu, proses menyediakan model untuk dicetak juga mempunyai cabarannya tersendiri. Untuk mendapatkan hasil cetakan yang kemas dan berkualiti, pelbagai tetapan dalam slicer perlu diubah suai seperti layer height, support, infill dan orientasi model. Ada kalanya model perlu melalui beberapa kali ujian cetakan sebelum mendapat keseimbangan yang sesuai antara kualiti, masa cetakan dan penggunaan bahan.

Cabaran lain yang sering dihadapi adalah berkaitan dengan bahan cetakan itu sendiri. Kualiti filament memainkan peranan yang sangat penting dalam menghasilkan cetakan yang baik. Filament yang menyerap kelembapan daripada udara boleh menyebabkan masalah seperti stringing, blob, permukaan yang tidak sekata dan kecacatan pada hasil cetakan. Oleh sebab itu, filament perlu disimpan dan dikeringkan dengan betul sebelum digunakan bagi memastikan kualiti cetakan sentiasa konsisten.

Selain cabaran teknikal, terdapat juga cabaran dari sudut pembangunan produk dan pemasaran. Ada produk yang memerlukan banyak prototaip serta beberapa kali penambahbaikan sebelum benar-benar bersedia untuk dipasarkan. Pada masa yang sama, beliau juga perlu mencari cara untuk memperkenalkan produk kepada pasaran dan memberi kefahaman kepada pelanggan tentang nilai di sebalik produk yang dihasilkan menggunakan teknologi cetakan 3D.

Walaupun berdepan dengan pelbagai kegagalan cetakan, masalah reka bentuk dan cabaran teknikal, setiap kesukaran tersebut menjadi pengalaman yang berharga dalam meningkatkan kemahiran serta kualiti produk yang dihasilkan. Bagi beliau, setiap masalah yang berjaya diselesaikan adalah satu langkah ke hadapan dalam membangunkan perniagaan ini.

Salah satu perkara yang paling bermakna dalam perjalanan ini ialah apabila replika yang dihasilkan mendapat perhatian daripada komuniti tempatan serta institusi yang menghargai warisan Malaysia. Ia menjadi motivasi untuk terus menghasilkan produk yang bukan sahaja menarik, tetapi juga mempunyai nilai sejarah dan budaya.