Soalan ini sering ditanya dalam group 3D printing: model ini percuma, jadi bolehkah saya print dan jual di Shopee? Jawapannya bergantung pada lesen yang designer letakkan pada model tersebut. Saya bukan peguam, jadi ini hanya apa yang saya faham selepas membaca terma lesen. Jika anda mahu menjalankan bisnes secara serius, semak terma penuh sendiri.
Percuma untuk download tidak sama dengan percuma untuk dijual
Apabila designer upload model secara percuma, dia membenarkan anda download dan print untuk kegunaan sendiri. Namun hak untuk menjual print ditentukan oleh lesen, dan setiap designer boleh memilih lesen yang berbeza. Dua model yang sama-sama percuma boleh mempunyai peraturan yang langsung berbeza.
Kebanyakan model percuma menggunakan lesen Creative Commons (CC). Nama lesen dibina daripada beberapa huruf, dan setiap huruf ada maksudnya:
- BY: perlu memberi credit kepada designer
- SA (ShareAlike): jika anda mengubah model, versi anda perlu menggunakan lesen yang sama
- NC (NonCommercial): tidak boleh digunakan untuk tujuan komersial
- ND (NoDerivatives): tidak boleh mengubah model dan berkongsi versi yang telah diubah
Lesen yang biasa ditemui
| Lesen | Boleh jual print? | Syarat |
|---|---|---|
| CC0 | Boleh | Tiada syarat |
| CC BY | Boleh | Perlu credit designer |
| CC BY-SA | Boleh | Credit, dan remix perlu guna lesen sama |
| CC BY-ND | Boleh, model asal sahaja | Credit, dan tidak boleh jual versi yang diubah |
| CC BY-NC | Tidak boleh | Kegunaan sendiri sahaja |
| CC BY-NC-SA | Tidak boleh | Kegunaan sendiri, remix perlu guna lesen sama |
| CC BY-NC-ND | Tidak boleh | Kegunaan sendiri, tidak boleh diubah |
| Lesen standard platform | Biasanya tidak boleh | Kecuali designer memberi lesen komersial |
Secara ringkas, jika terdapat NC pada nama lesen, jangan jual.
Apa yang tidak dibenarkan dengan NC
NC merangkumi apa-apa kegunaan yang memberi anda pendapatan. Antaranya:
- Menjual print di Shopee, TikTok Shop, Facebook Marketplace atau booth
- Mengambil upah untuk print model tersebut bagi orang lain, walaupun pelanggan sendiri yang memberi link model
- Menjual semula fail model tersebut
Jika anda print untuk kegunaan sendiri atau memberikannya kepada kawan sebagai hadiah tanpa bayaran, biasanya tiada masalah.
Remix tetap mengikut lesen asal
Ramai beranggapan jika model sudah diubah sedikit, contohnya menambah lubang atau menukar saiz, model tersebut sudah menjadi milik sendiri. Sebenarnya remix masih terikat dengan lesen model asal. Jika model asal ada NC, remix anda juga tidak boleh dijual. Jika model asal ada ND, anda tidak boleh berkongsi versi yang telah diubah.
Model watak dan jenama terkenal
Terdapat model watak kartun, anime, superhero atau logo jenama yang diletakkan lesen CC BY oleh uploader. Masalahnya, uploader tidak memiliki watak atau jenama tersebut, jadi dia tidak boleh memberi anda hak untuk menjualnya. Lesen itu hanya meliputi kerja modelling yang dia buat. Listing yang menjual print seperti ini boleh diturunkan oleh marketplace, jadi lebih baik elakkan.
Di mana untuk menyemak lesen
Biasanya lesen dipaparkan berdekatan butang download atau dalam bahagian maklumat model. Jika tiada lesen dinyatakan langsung, anggap anda tidak mempunyai kebenaran untuk menjual. Sesetengah designer menjual lesen komersial secara berasingan, contohnya melalui membership bulanan, jadi profil designer tersebut juga wajar disemak.
Senarai semak sebelum membuat listing
- Semak nama lesen dan pastikan sama ada terdapat NC.
- Jika model menggunakan lesen standard platform, baca sama ada ia membenarkan print dijual.
- Jika model tersebut ialah remix, semak juga lesen model asal.
- Jika model berkaitan watak atau jenama terkenal, jangan jual.
- Jika lesen ada BY, letakkan credit designer dalam listing.
- Jika masih ragu-ragu, hubungi designer dan simpan screenshot kebenaran yang diberi.
Jika ada yang pernah meminta lesen komersial daripada designer, kongsikan pengalaman anda di ruangan komen. Saya ingin tahu bagaimana designer biasanya memberi respon.
Jangan terlepas artikel dan panduan terbaru
Dapatkan artikel, panduan dan model percuma terbaru Domechy terus ke peti masuk anda.
Ramai orang tak peduli pasal ni, thx for sharing 👍🏼
👍bagus sharing ni, ramai ingat beli 3D printer kemudian boleh jual apa-apa dalam maker world😢